|
در کشور ما هر کسی با نام حلاج آشناست، انسانی که فقط جرمش آن بود که اسرار هویدا
می کرد! به تاریخ اسلام که بنگریم
بسیار کسان را می یابیم که به این بهانه و
اتهام کشته شده و یا ترک بلد کرده اند ، حلاج، عین القضاة همدانی، ملاصدرا، فردوسی،
ابوالعلاء معری و البته این همه، قتل یک
انسان بما هو انسان نبوده، بلکه کشتن و نابود کردن اندیشه و تفکر و آزادی، و
درنتیجه مدفون ساختن تعالی و کمال بشر بوده است. اگر در آن روزگاران حلاج و امثال
او به اتهام ضدیت با دین کشته شدند، اما امروزه انسانهای بی گناه نه به جهت دین، که
به تهمت مخالفت با متولیان آن مرتد خوانده شده به قتل می رسند. گویا دین – البته
اسم آن- سپر حفاظت حاکمان بی دین و خود رأی است.
و اما آنچه تا کنون پیرامون ارتداد در فقه اسلام به ثبت رسیده، بیشتر ناظر برآن
بوده است که فرد محکوم را از کشته شدن به
این اتهام برهاند. از جمله کسانی که
از منظر دیگری به آیات ارتداد در قرآن نگریسته اند علامه حکیم آیة الله غروی است که
به طور کلی حکم قتل مرتد را منتفی دانسته و آن را از کتاب خدا نمی داند. دکتر سید
علی اصغر غروی نیز در سالهای 85 و 86 ، موضوع ارتداد از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه
را مورد بررسی قرار داده و پرسیده
است که آیا این گونه برخورد، دستوری از
جانب خداوند حکیم است یا پرداخته ذهن
جباران برای دفاع از خود در برابر مخالفان؟!
دکتر غروی در شروع بحث، برای روشن تر شدن موضوع، اشاره یی مختصر به جبر و اختیار
کرده و تاریخچه کوتاهی از سیر این اندیشه را در اسلام
برای مخاطب بیان می نماید، سپس به مسأله
آزاد و مختار بودن انسان در زندگی، که یکی از بدیهی ترین حقوق وی است، پرداخته و
این آزادی را، حتی تا انتخاب دین، تعمیم می دهد، انتخابی که فقط، در صورت مختار
بودن انتخابگر، اعمال انجام شده در
سایه آن دارای ارزش و مفید فائده است.
مفسر در ادامۀ بحث، برای تبیین نظر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله،
در معرفی مرتد، فرازهایی از خطبه 154 نهج البلاغه را ذکر می کند که در آن
علی علیه السلام از گفتگویی بین خود و پیامبراکرم (ص) سخن می گوید و از
شخصیت هایی یاد می کند که پس از او حلالهای الهی را حرام و حرامهای او را حلال می
کنند، مردمی که برای دینداری خود بر خدا منت می نهند، مردمی که ...... در این حال
علی علیه السلام در مورد مرتد بودن آنها می پرسد!
پیامبر صلوات الله علیه می فرماید:
اینان مرتد نیستند، بلکه در آزمایش اند.
سپس به خطبه 58 نهج البلاغه استناد می شود که این خوارج هستند که حضرت علی علیه
السلام را مرتد خوانده و خواستار کشتن او هستند. بناءبراین فتوای قتل مرتد از
اندیشه های خوارج است، نه حکم قرآن و نه فرمان پیامبر و عترت او.
در بخش هایی از خطبه های 26 تا 31 نهج
البلاغه نیز از مارقین(کوفیان عِصیان گر) و اطرافیان شکایت می شود، شکوایی که نشان
از دلی پر خون دارد. با این حال حضرت آنها
را مرتد نمی خواند. میانه بحث،
مقایسه یی کوتاه است بین کلام و عمل علی
علیه السلام با فقهاء امروز .
فرزند مرحوم علامه غروی با اشاره به خطبه 55
نهج البلاغه، روش اسلام در برخورد با دشمنان را اسلوب جذب معرفی می کند نه
دفع. سپس با استناد به خطبه یی دیگر، از افرادی صحبت می کند که علی علیه السلام را
دشنام می دادند ولی در عین حال کوچکترین آسیبی از سوی دین و مجری آن و حاکم وقت به
آنها وارد نمی شود.
ایشان با رجوع به قرآن، تمام آیات
مربوط به ارتداد را به 6 دسته تقسیم کرده و با تفسیر هر گروه از آنها، جایگاه مرتد
در اجتماع و شیوه برخورد با آنها را روشن می سازد، 6 دسته آیات به شرح زیر است:
1-
مجموعه آیاتی که به کافران
اجازه می دهد با پیامبر اسلام(ص) به بحث و جدل بپردازند.
2-
مجموعه آیاتی که به هر
انسان اجازه انتخاب دین و یا ردّ آن را می
دهد.
3-
مجموعه آیاتی که پیامبران
را فقط مبلّغ می خواند، بدون هیچ گونه اجباری برای پزیرنده دین.
4-
مجموعه آیاتی که بی تاثیر
بودن انذار پیامبران را در کافران تذکر می دهد، بدون صدور هیچگونه حکمی برای آنها.
5-
مجموعه آیاتی که در مورد
مرتدانی است که از روی نفاق دین را پزیرفته اند.
6-
مجموعه آیاتی که منحصراً به بحث ارتداد می پردازد.
و در پایان با بیان رابطه کفر و ارتداد، به
جمع بندی بحث خود پیرامون ارتداد می پردازد.
فایل pdfجزوه
ارتداد
|
